سرویس ویژه نمایندگی لنز و عدسی های عینک ایتالیا در ایران با نام تجاری LTL فعال شد اینجا را ببینید  /  سرویس ویژه بانک پاسارگارد فعال شد / سرویس ویژه شورای انجمنهای علمی ایران را از اینجا ببینید       
کد خبر: ۲۰۰۴۱۱
تاریخ انتشار: ۲۱ فروردين ۱۳۹۸ - ۱۶:۴۵
سوال این است : چرا نظام سیاسی حاکم بر ایران از میان تمام مسیرهای موجود درمناسبات با دنیا همچنان در مسیر مصالحه ناپذیری و آشتی ناپذیری حرکت می کند؟ به نظر می رسد نظام سیاسی ایران رویکرد و روش لئون تروتسکی که شعار "انقلاب متداوم و پیوسته در گستره جهانی " را مطرح ‌کرد انتخاب کرده است.
شعارسال: تروتسکی با آفرینش این شعار می گفت اگر انقلاب و بعدها انقلاب بلشویکی به سمت مصالحه برود، محکوم به شکست است و توصیه و تجویز می کرد نیروهای مختلف اعم از کمونیست‌ها و نیروهای کارگری و نیروهای مستقل ضد سرمایه‌داری دست به دست هم بدهند و حرکت مداوم ضد امپریالیستی را پیگیری کنند. به این ترتیب به نظر می رسد این رویکرد خواسته یا ناخواسته درجان و ذهن بخشی از نیروهای سیاسی درون جمهوری اسلامی نهفته است. البته جای سوال است که آیا در پس و پشت این رویکرد ملاحظات ایدئولوژیک وجود دارد یا این مبارزه ها رنگ و لعابی برای تامین منافع برخی از نیروها و یا جناح‌های سیاسی است. ؟ ایا باید این مبارزه ر ا نوعی سیاست ورزی دو یا چند جانبه دانست. در این سیاست ورزی دو یا چند جانبه محوریت با محاسبه خرد گرا عقلانی و تامین منافع طرف‌های ذی نفع برای حل و فصل مشکلات با در نظر گرفتن قوانین و روندهای جاری است و معمولا در مصالحه سیاسی تلاش می شود رضایت نسبی طرف‌های ذی نفع کسب شده و اخذ شود. به هر ترتیب گمان می شود این رویکرد و اینکه تمامی نیروها سهمی از منابع ببرند و منافع نیروهای درگیر تامین شود با مقاومت جدی روبرو است. وقتی از صلح و مصالحه صحبت می شود با ادبیات صلح که گالتونگ نروژی در این حوزه آثار و منابع فکری عظیمی را ارائه داده است بحثی تحت عنوان صلح مثبت در کنار صلح منفی مطرح می‌شود. او یک صاحب نظر نروژی است که چندین دهه در این حوزه قلم فرسایی کرده و در اینجا برخی از بحث‌های ما با استناد به نظریه وی مطرح می‌شود. ما با دو نوع صلح و مصالحه مواجه هستیم، یکی صلح منفی که صلح سنتی و رایج است و بیشتر بر اساس آن مفهوم صلح را فهم می کنیم و دیگری صلح جدید است. در مفهوم سنتی، صلح به معنی نبود جنگ است. اگر از این منظر نگاه کنیم نهاد دولت در چهار دهه اخیر کارنامه قابل قبولی دارد چون همواره به صورت خواسته یا ناخواسته در حال تولید ادبیات بیگانه‌هراسی و تعارض و تقابل است. جنگ با دشمنان واقعی و خیالی و موهوم مثل قهرمان کتاب دون کیشوت یا دایی جان ناپلئون. واژه‌هایی نظیر صلح و مصالحه و معامله و مفاهیمی از این قبیل واژه‌هایی غریب در جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می شوند. در مقابل بیگانه هراسی جزو ادبیات رایج است. گزاره‌های این مفهوم غایب است. ما می خواهیم گزاره های سنتی فراموش شده در جمهوری اسلامی ایران را برشماریم. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مهمترین قانون یا ام القوانین، قانون اساسی است که قوانین صلح و مصالحه در آن جایگاهی جدی ندارد. قانون اساسی در موضوع پیگیری صلح و مصالحه در مفهوم کلاسیک و سنتی آن مسکوت مانده، ولی عدالت، آزادی، امر به معروف و نهی از منکر، ظلم ستیزی، نفی سبیل، نفی سلطه گری، مبارزه با استعمار و... مفاد زیادی از قانون اساسی را به خود اختصاص داده است. در اینجا بخش زیادی از آنها در مرحله عملیاتی شدن مستلزم شورشی‌گری و مبارزه است.

دومین گزاره من این است که جمهوری اسلامی ایران فاقد استراتژی صلح است. مصالحه سیاسی در دکترین جمهوری اسلامی ایران جایگاهی ندارد. اگر در مواردی صلحی مطرح شده است به جای یک استراتژی شاید بیشتر یک تاکتیک مدنظر باشد.

سومین گزاره من وجود خشونت ساختاری و اجتماعی است که در ابعاد مختلف اعم از فیزیکی، ایدئولوژیکی، فرهنگی و... در همه فضا ها اعم از آموزشی وسیاسی و قضایی و... قابل رویت است. پرخاشگری‌های فردی و خشونت‌های جمعی، تعداد پرونده‌های موجود در قوه قضاییه و روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای همسایه همگی دال بر وجود ظرفیت‌های خشونت آمیز است. روابط ایران با 15 کشور همسایه کمابیش ناظر بر وجود اختلافاتی جدی است. رویکرد جمهوری اسلامی ایران با بازیگران جدی منطقه‌ای و بین المللی و نیز نهادهای مدنی کمابیش نشان می دهد این نگاه منفی در همه حوزه ها وجود دارد.

لذا من ادعای خود را مجددا تکرار می‌کنم: صلح کلاسیک در نگاه جمهوری اسلامی ایران در عمل و نظر جایگاهی ندارد و هرجایی که به آن تن در داده ایم از روی اجبار و به ناچار و بنا بر مصلحت بوده است. آزادسازی گروگان‌های آمریکایی و قبول خاتمه جنگ و پذیرش قطعنامه 598 و حتی امضای توافق نامه برجام به نوعی تاکتیک بود. این حرکت از نظر سیاست‌گذاران یک استراتژی نبود و از سر ناچاری به این حرکت تن دادند. لذا هرگاه جمهوری اسلامی ایران در موضع ضعف و استیصال قرار گرفته است به صورت تاکتیکی و موقتی تن به مصالحه سیاسی داده است. اما صلح در قرائت مثبت آن کمی عمیق‌تر و گسترش یافته‌تر است. صلح در قرائت جدید آن با موضوعاتی نظیر عدالت، حکمرانی خوب، رعایت حقوق بشر، دموکراسی، محیط کسب و کار امن و شفاف و ... اجین و هم بسته است. در صلح مثبت نهادهای سرزنده و امیدوار و جامعه، هدف محسوب می‌شود. صلح مثبت، آینده‌نگر، استراتژیک و توسعه گرا است. در مورد صلح مثبت ما رویکردی‌هایی داریم و می‌توانیم نمره ای مثبت‌تر از صلح سنتی کسب کنیم. ما امروز بر اساس شاخص‌ها 137 از 163 هستیم و کم مانده به قعر جدول نزدیک شویم.

در اینجا سوالاتی که مطرح می‌شود این است که آیا مصالحه‌ناپذیری در ذات انقلاب و نظام است یا قرائتی خاص است؟ آیا ما کارشناسان حوزه علوم سیاسی با تجربه چند دهه این روند را تایید می‌کنیم؟ باید نظری کسب شود حال این نظر می تواند نظر توده های مردم باشد و یا نظر نخبگان و کارشناسان حکومتی، ولی باید نظری کارشناسی وجود داشته باشد. نمی توان چهار دهه سیاستی را استقرار بخشید بدون اینکه هیچ تنوعی در سیاست ها اتخاذ کنیم. باید این پرسش را مطرح کرد که تاب آوری جامعه تا کجا خواهد بود؟جامعه 4 دهه با سیاست های مصالحه ناپذر هم راستا بود. آیا این امر می تواند استمرار پیدا کند؟ آیا این توانایی را دارد که همچنان چنین روندی، توسعه کند را کندتر ببیند؟

فقدان توسعه و کارآمدی دولت در برآورده کردن نیازهای اولیه موجب آسیب‌پذیر کردن فرایند توسعه خواهد بود. به هر ترتیب من می توانم سوالات زیادی را در ادامه مطرح کنم. ما همچنان با انقلاب مداوم روبرو هستیم. آیا نمی خواهیم یک وضعیت مستقر را در آینده رقم بزنیم؟ اگر خارج از گود نظام سیاسی بودیم انقلابی‌گری توجیهی داشت؟ آیا همه کشورهایی که در سطح جهان به دنبال استقلال و تغییر منافع ملی بودند ضمن تعارض با منافع بین‌المللی، منافع خود را تامین کردند؟ این سوالات جدی است و باید پاسخی برای آنها بیابیم.

سخنرانی دکتر مجتبی مقصودی ، استاد علوم سیاسی در دوازدهمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی

شعارسال، با اندکی تلخیص و اضافات بر گرفته از سایت خبری تحلیلی ساعت24 ، تاریخ انتشار: 21 فروردین 1398 ، کدخبر: 435845 ، www.saat24.news

اخبار مرتبط
خواندنیها-دانستنیها
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
آخرین اخبار
پربازدیدترین
پربحث ترین