پایگاه خبری تحلیلی شعار سال

سرویس ویژه نمایندگی لنز و عدسی های عینک ایتالیا در ایران با نام تجاری LTL فعال شد اینجا را ببینید  /  سرویس ویژه بانک پاسارگارد فعال شد / سرویس ویژه شورای انجمنهای علمی ایران را از اینجا ببینید       
کد خبر: ۲۰۷۷۷۹
تاریخ انتشار: ۲۶ ارديبهشت ۱۳۹۸ - ۰۵:۳۴
مسجد جامع ابرکوه یکی از شاهکارهای معماری ایران با پنج محراب است كه به اعتقاد عوام داراي دو قبله، يكي به سوي بیت‌المقدس و دیگری به سمت کعبه است ولي چنين نيست.

شعارسال: مسجد جامع ابرکوه یکی از شاهکارهای معماری ایران با پنج محراب است كه به اعتقاد عوام داراي دو قبله، يكي به سوي بیت‌المقدس و دیگری به سمت کعبه است ولي چنين نيست.

مساجد جامع از ديرباز در اغلب شهرها پيرامون میادين اصلی شهر یا اماکن عمومی اکثر اجتماعات مردم در آن بوده، ايجاد مي‌شده و پذیرای نمازگزاران بوده است.

مسجد جامع ابرکوه نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در مجاورت میدان اصلی شهر كه به ميدان امام حسین(ع) موسوم است، واقع شده است.

مسجد جامع ابرکوه با قدمت قرن چهار هجري

در کتاب فارس‌نامه ابن‌بلخی که مربوط به ابتدای قرن شش هجری است، ابرکوه و مسجد جامع آن این ‌چنین معرفی شده است: «ابرکوه، شهرکی کوچک است، هوای آن معتدل است، آب آن‌ هم روان باشد و میوه بسیار باشد و جایی خوش است و آبادان است و جامع و منبر دارد»، که منظور از جامع، همان مسجد جامع است.

وجود برخی از نشانه‌های موجود در این بنای با‌شکوه چهار ایوانی که دهلیزها و شبستان‌های متعددی دارد، مؤید این است که ساخت اولیه آن به قرن چهارم هجری بازمی‌گردد.

مسجد در دوره ایلخانی به شکل کنونی درآمده و آثار دوره‌های مختلف از پیش از اسلام تا قرون ۱۳ و ۱۴ هجری در آن قابل ‌مشاهده است.

هسته اصلی بنای مسجد روی یک پلان مستطیل شکل قرار دارد و ورودی آن به صحن بزرگی گشوده می‌شود که با بدنه‌هایی در چهار طرف، محصور شده است. به روی رواق‌ها، غرفه‌ها و فضاهای متصل ‌به ‌هم قرار گرفته و زیبایی و تناسب هر چه تمام‌تر صحن با ارتفاع بدنه آن به چشم می‌آید.

مرمت مسجد به دستور سلطان ابوسعید ایلخانی

«سلطان ابوسعید ایلخانی» در دوران سلطنت خود در قرن هشتم هجری، مسجد را مورد تعمیرات اساسی قرار داده است.

در همان دوران یک محراب با گچ‌بری‌هايي زیبا در ایوان شرقی مسجد نصب شده که امروزه این محراب باشکوه بسیاری از نظرها را به خود جلب می‌کند.

محراب ایوان شرقي که يکي از پنج محراب اين مسجد با عرض 4.24 متر است که با انواع نقوش اسليمي و گياهي به همراه کتیبه‌هایی با خطوط نسخ و کوفي به شيوه گچ‌بری تزيین شده است. سه محراب ديگر مسجد از جنس سنگ مرمر و آهک و یک محراب نیز از جنس کاشي ساده است.

محراب اصلي و سنگي اين مسجد که داراي دو ستون تزئيني زيبا از جنس مرمر است، اکنون در ميان تالار مرکزي گنجينه اسلامي موزه ايران قرار دارد.

اصلاح محراب اولیه با ساخت محرابي به سوي کعبه

هم‌اکنون در یکی از بخش‌های مسجد دو محراب در کنار یکدیگر قرار دارد که برخی از عوام معتقدند كه محراب اول به سمت بیت‌المقدس بوده و این مسجد دارای دو قبله است اما بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که محراب اولیه از نظر طول و عرض جغرافیایی، بیت‌المقدس را نشان نمی‌دهد و علم جغرافیا این باور را رد می‌کند.

در حقیقت محراب دوم این مسجد که همانند بناهاي مغولي ساخته شده با جهت قطب مغناطيسي شمال داراي ۴5 درجه اختلاف است و سمت مکه را نشان می‌دهد و به نظر می‌رسد برای اصلاح محراب اول ساخته شده است.

برخلاف تصور غلط عوام، تعدد محراب‌ها در مسجد دلیل بر تعدد قبله نيست بلکه به این خاطر بوده که وقتی جمعیت فراوانی در مسجد حضور دارند و پراکنده هستند، افراد به ‌راحتی در هر نقطه از مسجد قرار دارند بتوانند جهت قبله را تشخیص دهند.

چله‌نشینی عرفا و دانشمندان در مسجد جامع

در رواق‌های مسجد و روی سقف آن، نقاشی‌هایی به رنگ آبی دیده می‌شود که متعلق به سال‌های بسیار دور است.

در قسمت قدیمی مسجد فضایی وجود دارد که در قدیم به «تاریک‌خانه» مشهور و محلی برای چله‌نشینی یا عبادت عرفا، بزرگان، دانشمندان و علما بوده است. یکی از پنج محراب این مسجد نیز در قسمت تاریک‌خانه است.

در تاریخ ابرکوه آمده است که؛ عزیز الدین نسفی در تاریک‌خانه این مسجد چله‌نشینی کرده و کتاب «انسان کامل» را در این مدت تکمیل کرده است.

حجاری نام «محمد» و «علی» روی سنگ محراب

این مسجد همچنین دارای گرم‌خانه‌ای است که بر دوش ستون‌های هشت ضلعی استوار است و هلال‌های موزون، سقف ضربی و مقرنس‌های گچی و انحناها، زیبایي خاصی به آن بخشیده است.

در گرم‌خانه‌ي مسجد، دو سنگ محراب ساده و پوشیده از کاشی‌های فیروزه‌ای است که با سادگی کل مجموعه پیوندی ناگسستنی دارد.

از جمله آرایه‌های موجود در گرم‌خانه، سنگ قبری است حجاری شده که بر روی آن آیاتی از کتاب حکیم حک شده است.

در سمت غربی مسجد هم محرابی از سنگ مرمر با تزئینات فراوان است كه دارای نقش ستاره شش پر با حاشیه‌اي از گلبرگ‌هايي با کوفی بنایی روی هر يك نام «محمد» نگاشته شده است.

در پایین سنگ و در حاشیه لوزی شکلی که گرداگردش را گل‌ها و بوته‌ها آراسته‌اند نيز چهار مرتبه نام «علی» به چشم می‌خورد و دور تا دور محراب را نیز کتیبه‌ای به خط نستعلیق در برگرفته است.

انتقال آثار ارزشمند مسجد به موزه ایران باستان

برخی از پی‌های مسجد و جهت محفوظ ماندن از آسیب در قاب‌های شیشه‌ای محصور شده است که داخل یکی از این پی‌ها، قبله نمایی منقش به کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای مشاهده می‌شود که از جمله زیبایی‌های مسجد است.

در مسجد جامع آثار بسیار ارزشمند و گران‌قیمتی مانند لوح‌های بسیار قدیمی وجود داشته است که در سال 1316 به موزه ایران باستان در تهران منتقل می‌شود.

آب‌انبار، سرداب و وضوخانه در میان صحن مسجد و در زیرزمین بوده است که با یک سقف بسیار بزرگ پوشیده شده است که این سقف امروز به صورت برجسته در میان مسجد قابل ‌مشاهده است.

گلدسته‌های مسجد از قدیم‌الایام دو قسمت بوده است که قسمت بالایی آن در اثر گذر زمان و تغییرات جوی تخریب و قسمت پایین آن باقی مانده بود. البته در بین سال‌های 1310 تا 1320 قسمت بالایی گلدسته مجدداً بازسازی شد.

طاق‌های دو لايه‌اي مسجد جامع به دهانه‌ 7 متر

حاج امیر معمارزاده متولد سال 1298 که از بچگی به همراه پدر خود به بنایی مشغول بوده و یکی از استادکارهایی است که سقف‌ها و طاق‌های مسجد جامع ابرکوه را ساخته است، می‌گوید: طاق‌های مسجد به صورت دو لایه‌ای (دو آجره) با ضخامت 40 سانتی‌متری و دهانه 7 متری ساخته شده است.

البته ذکر این نکته نيز در اين رابطه حائز اهمیت است که قسمت‌هایی از سقف مسجد که محل تجمع نمازگزاران نیز می باشد، دچار آسیب‌های شدید شده که نیازمند مرمت و بازسازی است.


شعارسال، با اندکی تلخیص و اضافات بر گرفته از سایت خبر فوری ، تاریخ انتشار:24 اردیبهشت 1398 ، کدخبر:1019372 www.khabarfoori.com،

اخبار مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
آخرین اخبار
پربازدیدترین
پربحث ترین