اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، یک‌شنبه هفتم دی‌ماه در پی رشد عجیب قیمت طلا و دلار، از بازار علاءالدین تهران آغاز شد و در ادامه به برخی شهرها کشید؛ در مقاطعی کمرنگ شد و به تدریج گسترش یافت. در این گزارش تلاش شده روند گسترش یا کاهش تجمعات، از آرام تا تحرکات خشن،مورد بررسی قرار گیرد.ماجرای سال ۹۸ در پی خبر افزایش قیمت بنزین و ۱۴۰۱ واکنش به جان باختن مهسا امینی بود؛ دو جرقه پرسروصدا و پرواکنش؛ اما جرقه اعتراض ۱۴۰۴، روند ادامه‌دار افزایش و بی‌ثباتی نرخ ارز بود که در نهایت اعتراض را به‌دنبال داشت و به‌تدریج گسترش یافت و البته چند رخداد تلخ، به کشته‌شدن معترضان (به ویژه ماجرای ایلام و ملکشاهی) منجر شد و به تدریج گستره جریان اعتراضی را افزایش داد.تحلیل وضعیت اعتراضات در جمعه ۱۲ دی با بررسی و جمع‌بندی اخبار تجمعات چند روز اول ارائه شده است: «این تجمعات حالت براندازانه دارد و فرهنگ معترضان متمایز از اعتراضات قبل است. مطالبات اقتصادی و معیشتی از یک سو و افزایش شعار‌های پهلوی‌گرایانه از سوی دیگر، ویژگی بارز تجمعات است. ویژگی دیگر، عدم حضور کردها، ترک‌ها و بلوچ‌هاست، در حالی‌که در ۱۴۰۱ بودند. مشارکت شهر‌های کوچک (با دلایل معیشتی) دیگر ویژگی این تجمعات است، اما قدرت بالایی دارد و می‌تواند به سرعت شهر‌ها را دربرگیرد. بیشتر این شهر‌های حاشیه‌ای که اسامی برخی از آنها هم برای خیلی‌ها جدید است، دارای مشکلات عدیده زیست اجتماعی و اقتصادی هستند؛ از شهر‌های فقیر و فرودست هستند و برخی اعدامی زیاد دارند. بی‌باکی در اعتراضات این دوره آشکار بوده و گاه تخریب و خشونت از دقایق اول تجمعات زیاد است.در هفته اول، اعتراضات در شهر‌های بزرگ بیشتر اقتصادی و مسالمت‌آمیز (هرچند حاوی شعار‌های ضد نظام) بود، اما همزمان در شهر‌های کوچک با وضعیت نامناسب معیشتی، بیکاری و... کم کم تندتر شد و در اواخر هفته اول و آغاز هفته دوم، کشته‌شدن چند تن، به ویژه در ملکشاهی و ماجرای بیمارستان ایلام که بازتاب وسیعی داشت، موج تندشدن درگیری‌ها را تشدید کرد.مرور حوادث هفته دوم (که البته قاعدتا موارد دیگری هم بوده)، نشان از تسری آرام موج اعتراضی در نقاط مختلف دارد و در فقدان چشم‌انداز روشن برای مردم، فراخوان داده شده این موج را شدت بخشید و به یک‌ شب پر از خشونت و ناآرامی انجامید.به نظر می‌رسد عوامل مختلفی همچون انباشت نارضایتی‌ها و فقدان چشم‌انداز اصلاح روند کشور انگیزه اعتراضات را در کشور افزایش داده و اعلام حمایت خارجی نیز کار را دشوارتر کرده است. از این رو به نظر می‌رسد با روش‌های قبلی نمی‌توان این فرایند را حل کرد و باید تدابیری موثرتر اندیشید. این موضوعی است که دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز به نحوی به آن اذعان کرده و گفته است: «باید بپذیریم که نیاز به اصلاحات اساسی داریم، پس از حل شدن این مسائل امنیتی نباید به خانه اول بازگردیم، مردم امیدی ندارند که اگر این مسائل امنیتی حل شود، همه مشکلات حل می‌شود بلکه تصور می‌کنند مشکلات همچنان پابرجا خواهد ماند.»

طغیان اجتماعی و اعتراضات آبان ۹۸ و دی ۹۶ موضوعی است که سعید مدنی به آن پرداخته و آن را تحلیل و موشکافی می‌کند.

اولین واکنش سیاست‌مدار و یا فعال مدنی به بحران، بازتاب دهنده‌ی نظام معرفتی او و تلاش در جهت حفظ موقعیّت مسلّط خود است. بحران‌ها موقعیّت‌هایی هستند که سیاست‌مدار و فعّال مدنی به شفّاف‌ترین صورت، خود‌اظهاری می‌کند. این‌که سیاست‌مدار واقعیّت را بپذیرد و به دلِ بحران برود و آن را مدیریت کند و یا آن‌که آن را انکار کند و سعی در عبور از آن کند، مستقیما باز می‌گردد به نظام معرفتی او و ساختار قدرت. ازاین‌رو، مطالعه و فهم و درک نحوه‌ی رویارویی دولت‌ها و هم‌چنین جامعه‌ی مدنی با بحران‌ها از اهمیّت فوق‎العاده‌ای برخوردار است. چون با کمترین تلبیس و دیگرگون‌نمایی همراه است.

یازدهمین دوره‌ی انتخابات مجلس هم به پایان رسید و بنا بر آنچه به شکل غیر رسمی اعلام شده است قریب به شصت درصد از مردم ایران تمایلی به حضور در انتخابات از خود نشان ندادند. انتخاباتی که با توجه به نحوه‌ی عمل شورای نگهبان در بررسی صلاحیت‌ها، نتیجه‌ی آن از هفته‌ها قبل قابل حدس بود اما آنچه این انتخابات را تبدیل به نقطه‌ی عطفی در دوره‌های مختلف انتخابات در کشور کرد میزان مشارکت اعلام شده برای این انتخابات است.

محمد آقازاده، روزنامه‌نگار قدیمی، در یادداشتی تلگرامی از تایید حکم حبس برای پسرش خبر داد. او با این خبر نوشت: تمام سندی که علیه پسرم وجود دارد پیامکی است که به خواست معاون فرهنگی دانشگاه تهران، مجید سرسنگی، که نزدیک به چهل سال است هم را می شناسیم، برای او ارسال شد. در این مدت این دغدغه را داشتم که با نوشتن این ماجرای تلخ چه بر سر رابطه مدیریت دانشگاه و دانشجویان می‌آید!؟

فتنه در لغت به معنای کفر، گمراهی و امتحان آمده است زمانی که فتنه به وجود می‌آید همزمان در عقاید و آراء مردم تشتت ایجاد می‌شود و باعث گمراهی عده‌ای از مردم می‌گردد. همان گونه که خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید فتنه گر کاری که انجام می‌دهد از قتل بالاتر است، فرد منافق در ایجاد فتنه آسیب غیرقابل جبرانی به جامعه و حکومت اسلامی می‌زند که خداوند متعال رفتار او را از قتل بالاتر می‌داند.

تقی آزاد ارمکی، استاد دانشگاه تهران اعتراضات آبان ماه را حاصل کنش طبقه متوسطی می‌داند که به لحاظ اقتصادی به پایین ریزش کرده است و نیز جمعیتی از طبقه پایین که رؤیاهایش شبیه رؤیای طبقه متوسط است. اما این دو طیف، هر دو از تحقق آمال و آرزوهای خود ناتوان بوده‌اند. سویه‌های جامعه شناختی و سیاسی این رویداد و پیامدهای کوتاه مدت و درازمدت آن را در گفت‌وگو با این استاد جامعه شناسی دانشگاه بررسی کرده‌ایم.

اعتراضات اخیر، که آن را می‌توان تکرار اعتراضات دی ماه 96، اما با بسامد بیشتر توصیف کرد، تلنگری بس جدی برای نظام حکمرانی جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. خلأها و شکاف‌هایی وجود دارد که باید پر شود، شکاف‌هایی همچون فقدان شفافیت، برخورد ریشه‌ای با رانت خیزی نظام اداری و مقابله با فساد. دولت در این زمینه سه لایحه شفافیت، مقابله با فساد و عدم تعارض منافع را تدوین و به مجلس ارسال کرده است، لوایحی که می‌تواند ریل‌گذاری جدید حکمرانی و کشورداری را به‌دنبال داشته باشد.

روح الله زم مدیر کانال تلگرامی آمد نیوز در عملیاتی که مشخص نیست چطور و در کجا کلید خورده، توسط اطلاعات سپاه بازداشت شده است. بسیاری معتقدند بازداشت او مدت‌ها قبل اتفاق افتاده است.ا خبر دستگیری روح الله زم و ارتباط دادن او به سرویس‌های اطلاعاتی فرانسه در بیانیه سپاه، بازخورد قابل توجهی در رسانه‌های انگلیسی زبان داشت.

«جامعه پر حادثه و پر سؤال» توصیف «تقی آزاد ارمکی»، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران از وضعیت امروز جامعه ایران است. جامعه‌ای که با وجود برخی نارضایتی‌ها و تلاش‌های خارجی برای القای ناکارآمدی نظام و ناامید کردن مردم از بهبود اوضاع، نه به سمت فروپاشی می‌رود و نه استقرار و سامان کامل. طبقه متوسط در این میان اگر چه همچنان موتور محرکه تحولات سیاسی- اجتماعی است، اما تغییراتی در اولویت‌ها و رویکردهایش پیدا شده است. به گفته این جامعه‌شناس، طبقه متوسط از دموکراسی‌خواهی عبور کرده و حالا به دنبال برابری است. موضوعی که نزدیکی آن به طبقه پایین‌تر جامعه را تسهیل کرده است. این البته به معنای موافقت طبقه متوسط با فروپاشی و تحولات اجتماعی تند نیست چنان که در اعتراضات سال ۹۶ خود همین طبقه بود که ترمز اعتراض‌ها را کشید. گفت‌وگوی ما با این استاد دانشگاه تهران را درباره وضعیت امروز جامعه ایران و طبقه متوسط می‌خوانید.

جعفری دولت‌آبادی گفت: با این‌که شش سال از این موضوع می‌گذرد ولی زلزله پرونده زنجانی کماکان وجود دارد و متهم ظرف این ایام فقط ۳۰هزار صفحه برای دادستان نامه نوشته است.

یکی از مقام‌های وزارت اطلاعات می‌گوید آمریکا می‌خواست ۱۳ آبان را به ۲۲ بهمن پیوند بزند. آنها از کلیدواژه‌هایی مثل پایان چهل سالگی انقلاب استفاده می‌کردند. همچنین نمادسازی بسیاری انجام دادند. مثلا می‌گفتند ۴۰ سال پیش کجا بودیم، الان کجا هستیم. آن‌ها همچنین این موضوع را بسیار القا کردند که شرایط مالی و اقتصادی ایران به خاطر تحریم نیست بلکه به خاطر هزینه‌های زیاد ایران در منطقه است.

دستگاه‌های حاکمیتی می‌بایست ارتباطی جدی با اتحادیه‌های کارگری، معلمی، دانشجویی و سایر صنوف برگزار کنند و پیش از این که هرگونه اعتراضی منجر به اعتصاب شود، برای حل مشکلات ایجاد شده تلاش کنند و اعتماد نهاد‌های مدنی را به دست بیاورند.

کسانی که «آیت‌الله سیداحمد خاتمی» را می‌شناسند، غالباً او را با اظهارنظرهای پرحاشیه به‌یاد می‌آورند؛ سخنانی که معمولاً از تریبون نماز جمعه مخاطبانشان را هدف قرار داده و تقریباً در تمامی موضوعات به زبان رانده شده‌اند.

توییتر، حساب کاربری خبرگزاری صدا و سیما را به دلیل پخش یک مستند به حالت تعلیق درآورد. مستند طراحی سوخته تهیه شده در خبرگزاری صدا و سیما که شب گذشته از بخش خبری بیست و سی شبکه ۲ سیما پخش شد به نقش برخی جریان‌های آلوده کارگری در جریان اعتراضات دی‌ماه ۹۶ تا برخی اتفاق‌ها در اعتراضات شوش پرداخته است.

مشکل اصلی کار در ایران و پارادوکسی که اصلاح‌طلبان در ایران با آن روبه‌رو هستند، این است که با ایده دموکراسی آشنا شده‌اند. می‌دانند که ایده دموکراسی در برخی از موارد مطلوبیت‌هایی برای کسب قدرت سیاسی دارد. به همین دلیل هم اسم حزب را می‌گذارند «مشارکت». مسئله این است که چطور می‌توانیم ظرفیت را افزایش دهیم. وقتی برابری اولیه به وجود آمد و مشارکت سیاسی در حد رأی‌دادن هم به وجود آمد، در مرحله بعد مشارکت در قدرت به وجود می‌آید.

پنجشنبه ساعت 10 صبح هفتم دی ماه سال گذشته بود که شماری از مشهدی‌ها به‌دنبال فراخوان نه چندان نام و نشان‌داری در میدان شهدا جمع شدند. عنوان تجمع «نه به گرانی» بود و آن گونه که از فحوای فراخوان بر می‌آمد، علیه دولت. در همان روزهایی که نهادهای ذیربط می‌رفتند سالگرد نهم دی را گرامی بدارند، جرقه‌ای در مشهد زده شد و بلافاصله 100 شهر را درگیر خود کرد.

به بهانه پنج دی ماه، سالروز شروع اعتراضات دی ۹۶ به بررسی زمینه‌های اقتصادی اعتراضات پرداخته شد. این بررسی، نشان می‌دهد که اعتراضات بیش از آنکه به خاطر عوامل اقتصادی باشد، به بهانه‌های اقتصادی شروع شد و بعد از آن هم مطالبه‌ها و شعارها شکل واقعی سیاسی خود را نشان داد. این بهانه‌ها، جلوی اصلاحات اقتصادی را گرفت و خود به عاملی برای افسارگسیختگی بازارها در نیمه اول سال ۹۷ تبدیل شد. به باور برخی کارشناسان اقتصادی در آن زمان نرخ واقعی دلار ۵۲۵۰ تومان بود و اگر در همان زمان دولت جسارت آزادسازی نرخ ارز را داشت، دلار از کانال قیمتی شش هزار تومان عبور نمی‌کرد.

یک تئوریسین اصلاح‌طلب در پاسخ به این پرسش که آیا ممکن است حامیان جریان اصلاحات این جریان را تنها بگذارند، دست از حمایت بکشند و حتی به جریانی موسوم به براندازی بپیوندند؛ پیش‌بینی کرد که ریزش جدی از سمت حامیان اصولگرایان به سمت جریان اصلاحات صورت خواهد گرفت؛ اما براندازها به چنددلیل از جمله عدم وحدت در فرماندهی،تعارض راهبردها و وابستگی به پول‌های کثیف و وابستگی به برخی کشورهای منطقه شانسی برای پیش‌رفت ندارند.

وزیر کشور دولت اصلاحات با تأکید بر اینکه همه بخش های حاکمیت باید از حوادث دی ماه درس بگیرند و بدانند تحمل مردم حدی دارد، خطاب به مخالفان دولت می گوید: اگر برای ابراز مخالفت با دولت روش‌های دی‌ماه سال گذشته را در پیش بگیرند، لزوماً آنان پایان ‌بخش نیستند.