مدیریت شهری و روستایی - پسماند

سمیه رفیعی رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس نوشت: سالانه ۲۰۰ همت از منابعی که باید صرف سلامت جامعه شود٬ به نفع مافیای پسماند و علیه امنیت زیستی بلعیده می‌شود. این تنها سو مدیریت نیست٬ خیانت به جان انسان هاست. مجلس در راستای حل بزرگترین معضل محیط زیستی کشور٬ این هفته طرح اصلاح قانون مدیریت پسماند‌ها را در دستور کار دارد. شینا انصاری، رئیس سازمان محیط زیست می‌گوید که انباشت پسماند و شبکه جمع‌آوری آنها سال‌هاست که مورد غفلت قرار گرفته است و عدم مدیریت آنها سالانه ۸۷ هزار میلیارد خسارت به کشور وارد می‌شود. مهدی مرادی کارشناس حوزه محیط‌زیست با اشاره به استفاده گسترده از تعبیر «مافیا» در این حوزه می‌گوید: مسأله اصلی، وجود یک شبکه سازمان‌یافته غیرقانونی نیست، بلکه ضعف مزمن در سیاست‌گذاری، نظارت و شفافیت اقتصادی است. وقتی هزینه امحای اصولی پسماند بالا و نظارت ناکافی باشد، انگیزه برای تخلف و سودجویی به‌طور طبیعی شکل می‌گیرد. بر اساس آمارها، سالانه حدود ۲۱ میلیون تن پسماند عادی در کشور تولید و عمدتاً دفن می‌شود، اما حداقل دو برابر این مقدار، یعنی حدود ۴۰ میلیون تن پسماند صنعتی و ویژه تولید می‌شود؛ پسماند‌هایی بسیار خطرناک‌تر با اثرات زیست‌محیطی و انسانی گسترده‌تر، با وجود این، کمتر از ۵ درصد این پسماند‌ها به‌شکل اصولی مدیریت می‌شوند و بیش از ۹۵ درصد آنها در طبیعت رهاسازی می‌شوند. در اوایل دهه ۱۳۸۰، برخی افراد با مشاهده خلأ مدیریتی در حوزه پسماند‌های صنعتی وارد این عرصه شدند و در نهایت قانون ضعیف و فاقد ضمانت اجرایی مدیریت پسماند سال ۱۳۸۳ طراحی شد؛ قانونی که تا امروز نیز مبنای مدیریت پسماند بوده است و بازدارندگی لازم را ندارد.

سمیه رفیعی نماینده تهران از گردش مالی بزرگ انحصار طلبان در حوزه پسماند خبر داد و بیان داشت که قضیه آن‌جا اسفناک‌تر می‌شود که گردش مالی ناشی از مدیریت پسماند‌های ویژه و صنعتی که به دست عده‌ای انحصار طلب بوده و بالغ بر ۲۰۰ همت است. وی افزود: چرا به اینجا رسیدیم؟ کشور دارد از این ۲۰۰ همت آسیب می‌بیند و منافع گروهی را تأمین می‌کند که بر حوزه مدیریت پسماند چنبره زده‌اند. یکی از نهاد‌های امنیتی ورود تخصصی به موضوع پسماند داشته که قابل تقدیر است. آنها پرونده‌ای باز کرده‌اند و تعدادی از متخلفین را نیز دستگیر کرده‌اند. این پرونده هنوز مفتوح است و امیدواریم در آینده جزئیات آن برای مردم اطلاع‌رسانی شود. تولید زباله‌های صنعتی و ویژه عمدتاً توسط صنایع مختلف انجام می‌شود؛ از جمله صنایع نفتی، پتروشیمی‌ها، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و همچنین بخشی از زباله‌های الکتریکی و الکترونیکی و زباله‌های عفونی. متأسفانه در بسیاری از شهر‌های کشور، این زباله‌ها با پسماند‌های شهری مخلوط می‌شوند و به شکل زباله ویژه درمی‌آیند.

عسگر جلالیان معاون حقوق بشر و امور بین الملل وزارت دادگستری در جلسه جمعیت وفاداران انقلاب اسلامی بیان داشت که باید یکی از مطالبات مهم احزاب، ارائه برنامه مقابله با پدیده زشت زباله گردی توسط کاندیدهای خود باشد و .... . غافل از اینکه راه مقابله با این مشکل از طراحی سیستم در شهرداری و قیمتگذاری بسته بندی پلاستیکی مواد غذایی می گذرد. برای روش تر شدن موضوع اقدام به تعریف یک خاطره واقعی از نظام احمقانه طراحی شده برای جمع آوری پسماند در شهرداری تهران شده است. خاطره ای که پیشنهاد می کنیم آقایان "عسگر جلالیان" ، "حبیب الله بور بور" و "علیرضا زاکانی" ،آن را بخوانند. برایمان بشدت جای سوال دارد که وقتی فردی صلاحیت کافی برای عهده داری امری را ندارد، مگر مجبور است دین و دنیای خود و دیگران را بسوزاند؟

مازندران به علت نبود زمین‌های مناسب جهت دپو اصولی زباله و بالا بودن سطح آب و وجود جنگل‌های بکر هیرکانی چاره‌ای جز استفاده نیروگاه‌های زباله سوز را ندارد و باید در مناطق دیگر استان از این فناوری جهت حفظ محیط زیست و همچنین تولید برق اقدام نمود.

غلامرضا ساکتی مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان، گفت: طبق قانون مدیریت پسماند متولیان تولید کننده پسماند پزشکی مسئول امحای این دسته از زباله‌های عفونی و زیان آور هستند. او از جلسات فنی با دانشکاه‌های علوم پزشکی خبرداد و گفت: برای امحا و دفع زباله‌های پزشکی با دانشکاه‌های علوم پزشکی اصفهان جلساتی برگزار و مقرر شد از زباله سوز‌های استاندارد برای دفع کامل زباله‌ها انجام شود.

ناسا بر اساس داده های بدست آمده از فناوری امیت (طیف‌ سنج تصویربرداری) ، مدعی وجود 50 کانون ساطع کننده گازهای گلخانه ای نظیر متان و دی اکسید کربن و همچنین ریز گردها در جهان (از آسیاس جنوب شرقی گرفته تا خاور میانه و آفریقا و ایالات متحده) شده و در این بین به وجود منطقه ای حدودا 5 کیلومتری ساطع کننده متان در جنوب تهران با منشا دپوی زباله اشاره دارد. بر اساس ادعاهای صورت گرفته، پهنه های ساطع کننده متان تهران در هر ساعت حدود 10 هزارکیلوگرم گاز متان را وارد هوا می کنند. «امیت» همچنین در کشور ترکمنستان یکی از بزرگترین مناطق ساطع کننده گازهای متانی را شناسایی نموده است. برخی از این توده‌ها تا ۳۲ کیلومتر طول داشته و ساعتی 50 هزار کیلوگرم گاز متان را وارد هوا می کنند. به منظور شفاف شدن بیشتر موضوع ، منتظر دریافت توضیحات شهرداری تهران ،سازمان پدافند غیر عامل و سازمان مدیریت بحران وزارت کشور هستیم.

زباله بلایی بزرگ در مسیر محیط‌زیست انسان است که تولید آن در ایران با روندی غیرقابل باور افزایش یافته و می‌یابد. این روز‌ها گسترش اعتراضات شهروندان گیلانی به مرکز دفن زباله سراوان در عمق جنگل‌های هیرکانی موجب شده است، بار دیگر این معضل نابودکننده زمین و محیط‌زیست در کانون توجه قرار بگیرد.

سنگاپور یک جزیره کوچک است که به خاطر شش برابر شدن زباله‌های تولیدی طی سال‌های ۲۰۰۰-۱۹۷۰ با مشکل دفع زائدات جامد روبه رو است و نکته اساسی در این کشور محدود بودن زمین است. برنامه ریزی یکپارچه و هدف گذاری حصول به سرزمین «بدون پسماند» و «بدون دفن» از راهکار‌های در نظر گرفته شده برای پاسخگویی به این مشکلات است.

از دهه نود، و درست در برهه‌هایی از زمان که شهرداری با کسری بودجه مواجه می‌شد، تمایل بیشتری به کسب بودجه از زباله‌ها پیدا می‌کرد. این نگاه سودگرایانه به زباله، نکته‌ای است که برخی از پیمانکاران حوزه بازیافت نیز بار‌ها به آن اذعان داشته اند.

نمایش شرکت پسماند شهرداری تهران پسماند خشک به عنوان طلای کثیف این روز‌ها بازار داغی دارد؛ شهرداری تهران نیز به عنوان متولی جمع آوری پسماند‌تر و خشک است. متولی رسیدگی به پسماند خشک در کلانشهر تهران شرکت پسماند زیر مجموعه معاونت خدمات شهری و محیط زیست است.

معاون هماهنگی و ارزیابی امور مناطق سازمان مدیریت پسماند بر ضرورت شناسایی و پلمب ایستگاه‌های غیرمجاز زباله‌گردی تاکید کرد.

رییس اداره ارزیابی محیط زیست و بررسی آلودگی هوا و تغییر اقلیم گفت: جابه جایی و انتقال آرادکوه در کوتاه مدت، امکان پذیر نبوده، ولی برنامه ریزی و مکان یابی برای احداث مرکز جدید برای دفع پسماند‌های شهر تهران، ضرورت دارد.

معاون عمرانی استاندار گیلان، با بیان اینکه کارخانه کمپوست تالش دارای پیشرفت فیزیکی ۴۰ درصدی است، عنوان کرد: تاکنون ۱۰ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان برای احداث این پروژه هزینه کردیم.

در حال گردش در خیابان‌های پایتخت به‌طورقطع با افرادی مواجه می‌شویم که در حال جست و جوی مخازن زباله شهری هستند. این پدیده که با عنوان زباله‌گردی شناخته می‌شود، معضلی است که پیامد‌های منفی زیست‌محیطی زیادی دارد و به گفته رئیس اداره ارزیابی محیط زیست و بررسی آلودگی هوا و تغییر اقلیم استان تهران ساختار غیررسمی، اما قدرتمندی پیدا کرده است و موجب آلودگی آب، خاک و هوا می‌شود.

معاون محیط زیست استان تهران گفت: برنامه ویژه پایش‌های محیط زیست استان تهران از هفته گذشته آغاز و براساس این گشت و پایش ها، محیط زیست تهران شب‌ها مورد رصد قرار می‌گیرد تا از فعالیت‌های آلاینده جلوگیری شود.

معاون رییس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در بازدید میدانی از مجتمع مدیریت پسماند آرادکوه که با حضور استاندار تهران انجام شد،گفت: اولویت اصلی این سازمان رسیدگی به موضوع آلایندگی هوا و ساماندهی و مدیریت پسماند است.

میزان زباله جمع‌آوری شده روزانه در تهران در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۹۸ کم شده است. از سوی دیگر اخیرا نیز وزارت کار اعلام کرده بود سرانه مصرف گوشت و برنج خانوار‌ها در دهه ۹۰ کم شده. مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی می‌گوید: «کاهش پسماند رابطه تنگاتنگی با کاهش مصرف برخی از مواد غذایی دارد. این موارد نشان‌دهنده این است که قدرت خرید مردم کم شده است.»

مدیر عامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران گفت: به تدریج باید شکل مخازن فعلی را عوض کنیم تا دسترسی به آن‌ها آسان نباشد و زباله‌گردان نتوانند از مخزن زباله بردارد و این مساله در دستور کار سازمان است. این مسئله سوژه کاریکاتور محمدصالح رزم حسینی شده است.

یکی از چالش‌های مدیریت شهری تهران طی سال‌های اخیر نحوه جمع‌آوری و دفن زباله بوده است و علاوه بر آن در مرکز پردازش زباله ها نیز با چالش هایی همچون انتشار بوی نامطبوع مواجه بوده و راه های گوناگونی از جمله خرید تجهیزات به روز و اجرای طرح های مختلف از جمله طرح کاپ دنبال شده، اما شاید مهم ترین نقش در موفقیت همه این ایده‌ها شهروندانی هستند که لازم است ابتدا صفر تا صد سرنوشت پسماندها در مرکز پردازش آرادکوه را بدانند تا با نگاهی روشن تر از آنچه که بر سر محیط زیست و شهر می آید و هزینه هایی که خود پرداخت می کنند، در جهت ایفای نقش موثر گام بردارند.

اصلی‌ترین مشکل محیط‌زیست کشور، مدیریت پسماند و پساب است که حتی آلاینده‌های اتمسفری هم تا حدودی ناشی از آن است. حداقل ۲۵ درصد از پسماند سالانه کشور یعنی ۸ میلیون تن پسماند، از نوع ویژه و خطرناک است که بهترین راه مدیریت آن، تصفیه در مجتمع‌های فناور است